İNGİLİZ TEZGAHI

İngiliz Casusu Mustafa Sagir'in Ankara İstiklal Mahkemesi'nde yargılanmasına 01 Mayıs 1921'de başlandı. Sagir, halkın da izlediği açık duruşmadaki sorgusunda, görevini İngiliz Dışişleri Bakanı'ndan aldığını, İstanbul'da temasta bulunduğu Nelson'un, Anadolu hareketini boğmak için Padişahla, Hürriyet ve İtiläf Partisiyle fikir birliği içinde olduğunu söyledi.

İngiliz casusu olarak Atatürk'e suikast girişiminde bulunurken yakalanan Hint kökenli Mustafa Sagir, 24 Mayıs 1921'de Ankara'daki Karaoğlan Meydanı'nda (günümüzde Ulus) asılarak idam edilmiştir. 

Kimdir bu Sagir?

Osmanlı şehzadelerinden Veliaht Abdülmecid Efendi'nin 12 Haziran 1919 tarihinde Padişah Vahdettin'e İtilaf Devletleri ile yapılan anlaşmanın memleketin idam fermanı olduğuna dair mektup göndermesi üzerine İngiliz İstihbaratı önce Abdülmecid Efendi ile görüştü. Bunu yeterli görmeyerek Mustafa Sagir'i şehzadeler ve Osmanlı paşaları arasında İngiliz düşmanlığı yapıp yapmadıkları ve Kemalist milliyetçiler ile ilişikleri bulunup bulunmadığı konusunun araştırması için görevlendirdi. Sagir, Veliaht Abdülmecid ile dost oldu, onun oğlu Şehzade Ömer Faruk ile birlikte Anadolu'ya geçti. Bu sırada babasının Kemalistlere katılmak istediği bilgisini şehzadeden aldı. Bu bilgi İngiliz İstihbaratına, onlardan da Padişah Vahdettin'e gidince Veliaht Abdülmecid Efendi cezalandırıldı.

Sagir, İstanbul'da Türk-Hint Uhuvvet-i İslamiye Cemiyeti'ni kurdu. İstanbul'da Milli Mücadele için faaliyet gösteren haber alma teşkilatı Karakol Cemiyeti'ne girerek Ankara Hükûmeti'ne destek olan milliyetçileri İngiliz İstihbaratına raporladı. Durumu anlaşılmasın diye İngilizlerce 17 gün tutuklama gördü. Yaptığı ihbarlar sonucu Karakol Cemiyeti'nin yöneticilerinden Şevket Bey ve Kara Vasıf Bey dahil önemli üyelerin İngilizler tarafından tutuklanıp Malta'ya sürülmesinde katkısı oldu.

1920 yılının Aralık ayında İnebolu ve Kastamonu üzerinden Ankara'ya geldi. Karakol Cemiyeti'ne üye olduğu bilinen Hint Müslümanı olması sebebiyle ilgiyle karşılandı ve Ankara'ya geçmesine müsaade edildi. 

Ankara'da Mehmet Akif ile samimiyet kurdu. Ankara'da Akif'in Taceddin Mahallesi'ndeki evine gidip gelmeye başladı. Akif'in evini posta adresi olarak vermişti. Mehmet Akif, Hindistan, Mısır ve İstanbul'dan gelmekte olan çok sayıda mektuba hayret ediyordu. Bir gün bir mektubu yanlışlıkla yırttığında içinden boş bir kâğıt çıktığını gördü ve buna bir anlam veremedi. Diğer mektuplar da incelendiğinde hepsinde sadece bir iki satır yazı olduğu ve sayfanın geriye kalanının tamamen boş olduğu görüldü. Adnan Adıvar, mektupları günün şartlarında kimyager Avni Refik Bekman‘a götürdü. Bekman, yaptığı laboratuvar incelemesi sonunda mektupların görünmez mürekkep ile şifreli olarak yazıldığı anlaşıldı.  Ankara İstiklâl Mahkemesi heyeti tarafından casusluktan suçlu bulunarak idama mahkûm edildi. 

İşte bu olayda da olduğu gibi "Milli Mücadele Dönemi " askeri ve siyasi mücadelenin yanı sıra, casusların ve casusluk faaliyetlerinin yoğunlaştığı bir devre olmuştu. Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşları hakkındaki idam fermanları, torbalar dolusu şeyhülislam fetvası casuslar tarafından dağıtılmıştı.

İngiliz istihbaratının örgütlediği casusluk faaliyetinin amaçları arasında, ulusun iradesini yansıtan Meclis ve Ankara’daki siyasal faaliyetler, Türk ordusunun stratejisi ve planları hakkında bilgi toplamak önemli bir yer tutuyordu. Hiç değişmeyen bir diğer önemli gündem maddesi ise istiklal mücadelesinin beyni ve kalbi olan Mustafa Kemal Paşa’yı bir suikastla ortadan kaldırma imkânlarını araştırmaktı. Hint Müslümanı kimliğinden dolayı şüphe çekmeyeceği düşünülerek görevlendirilen Mustafa Sagir, Ankara’ya bu amaçla gönderilmiş İngiliz casusları içinde belki de en dikkat çekicisiydi. En yüksek makamlarla, hatta bizzat Mustafa Kemal Paşa ile görüşme olanağı bulmuştu.

 O sırada Ankara’da Anadolu’da Yenigün gazetesini çıkaran Yunus Nadi Bey, Mustafa Kemal Paşa’ya Mustafa Sagir hakkında ne düşündüğünü sorunca, Paşa kısık sesle “Casustur casus!” demişti.