Devleti Omurgası 3K: Kurum, Kural ve Kadro

Devlet, yalnızca sınırlı bir coğrafya üzerinde yaşayan insan topluluğu veya geçici siyasi iradelerin yönetim alanı değildir. En yalın ve kalıcı tanımıyla devlet; köklü kurumlar, bağlayıcı kurallar, kurumların özerkliği ve bu yapıyı nesiller boyu taşıyan kurumsal hafızaya sahip nitelikli kadroların toplamıdır. Siyasi iktidarlar ve dönemler değişse de devleti ayakta tutan, ona süreklilik ve meşruiyet kazandıran yegâne unsur bu kurumsal sacayağıdır.

Devletin kurumlarını ve kurallarını milli iradenin temsil edildiği Türkiye Büyük Miller Meclisi belirler. Çağın gereklerine göre bu kurum ve kurallar TBMM de siyasi irade tarafından her zaman revize edilebilir. Kısacası devletin kurumlarına, kurallarına ve kadrolarına yön verecek olan ön önemli faktör siyasi iktidarın politikalarıdır.

1. Kurumlar ve Kurumsal Özerklik: Devletin Güvencesi

Kurumlar, devletin vatandaşlarına hizmet ürettiği, adaleti sağladığı ve egemenliğini koruduğu yapılardır. Güçlü bir devlet, şahıslara bağımlı olmayan, işleyişi kişilerin inisiyatifine bırakılmamış kurumlar sayesinde yükselir. Bu noktada kurumsal özerklik, sistemin en hayati sigortasıdır ve kamu yararı kapsamında ortak akılı temsil eder

Dış Baskılardan Uzak Durmak: Merkez bankaları, yargı organları, akademik müesseseler ve denetleyici kurullar gibi yapıların kendi uzmanlık alanlarında dış müdahalelerden bağımsız karar alabilmesi gerekir.

Liyakat ve Rasyonellik: Özerklik, kurumların günlük siyasi hesaplarla veya popülist kaygılarla değil; bilimsel, hukuki ve rasyonel esaslara göre hareket etmesini sağlar. Kurumsal özerkliğin zedelendiği yerde, devletin aldığı kararlar uzun vadeli kamu yararını değil, kısa vadeli çıkarları gözetmeye başlar ki bu da devletin itibarını ve işlevselliğini aşındırır.

2. Kurallar: Öngörülebilirlik ve Meşruiyet

Kurallar (hukuk normları, yönetmelikler ve anayasal ilkeler), devlet mekanizmasının dişlilerinin nasıl döneceğini belirleyen kılavuzlardır. Kuralların üstünlüğü (hukukun üstünlüğü), bir devletin öngörülebilir olmasını sağlar. Vatandaşın devletine, yatırımcının piyasaya, dış dünyanın ise o ülkenin diplomasisine güvenmesi ancak yazılı, adil ve özerk kurumlar eliyle korunan kuralların istikrarlı bir şekilde uygulanmasıyla mümkündür.

3. Kadrolar ve Kurumsal Hafıza: Devletin Ruhu ve Akıl Defteri

Bir devleti geleceğe taşıyan en hayati unsur, liyakatli kadrolar ve bu kadroların biriktirdiği “kurumsal hafıza” dır. Kurumsal hafıza; bir kurumun geçmişte karşılaştığı krizleri nasıl çözdüğünü, hangi hatalardan ne dersler çıkardığını içeren devasa bir bilgi ve deneyim havuzudur. Uygulamanın içinden gelen, sahayı ve mevzuatı çok iyi bilen kurumsal hafıza sahibi kadrolar, sistemin daha iyi çalışması için siyaset kurumuna sürekli geri bildirim yapar, taslak düzenlemeler hazırlayarak siyasetin vizyonunu teknik olarak beslerler

 Süreklilik: Siyasi irade politika belirler; ancak bu politikayı devletin çıkarları doğrultusunda, hukuka uygun ve en rasyonel şekilde uygulayacak olan, özerk yapısını koruyan yerleşik bürokrasidir. Kurumsal hafıza yok edilirse veya kurumlar tamamen siyasallaşırsa, her yeni yönetim tekerleği yeniden keşfetmek zorunda kalır ve devlet vizyonunu kaybeder.

Aslında bu durum modern yönetim biliminin keşfettiği yeni bir formül değil; insanlık tarihinin en köklü yönetim anayasasıdır. Nisâ Suresi’nin 58. ayetinde geçen o muazzam ilke tam olarak bu yaraya parmak basar: "Emaneti ehline veriniz."

Bu kadim perspektiften baktığımızda, bir kurumda kadrolara teslim edilen makamlar, bütçeler ve kurumsal hafıza kimsenin şahsi malı değil; millete ait birer emanettir.

Sonuç

Kurumlar bir yapı ise kurallarda o yapıya işlerlik kazandıran ve o yapıyı ören birer tuğlalardır. Kadroların kurumsal hafıza ve etik değerleri bu tuğlaları güçlü bir şekilde birine bağlayan sağlam bir harcı temsil eder.

Devlet yönetimi sürdürülebilir bir geleceği inşa etme sorumluluğu gerektirir. Geçici siyasi aktörlerin en büyük ödevi çağın gereklerine ve halkın ihtiyaçlarına göre kurumların özerkliğini koruyarak onları daha da güçlendirmektir. Kurumların özerkliğinin elinden alındığı, kuralların çiğnendiği ve kurumsal hafızaya sahip nitelikli kadroların tasfiye edildiği bir yapıda devlet zafiyete uğrar.

Güçlü ve saygın bir devlet olmanın yolu; kurumları güçlendirmekten, kurallara bağlılıktan, liyakatli insan kaynağını korumaktan ve en önemlisi kurumsal özerkliği rehber edinmekten geçer. Güçlü ve rasyonel düşünen siyasi yapılar ve partiler güçlü devlet oluşumunun vazgeçilmez unsurlarıdır.

Şöyle bir düşünelim eğer Merkez Bankasının kurumsal özerkliği korunmuş olsa idi böylesine bir enflasyonu yaşar mıydık?

Ya da SPK’nın özerkliğini korumuş olsa idik vatandaşa ve siyaset kurumuna zarar veren bu Fon Vurgunu olur muydu?

Hatırlayalım; Avrupa’da uzun süre hükümetler kurulamadığı halde devlet ve sistem sorunsuz işler. Bunun ana nedeni kurumların özerkliği ve kurumsal hafızaya sahip kadroların iktidarlardan bağımsız olarak görevlerini eksiksiz yerine getirmeleridir.